Trang chủ Chuyên đề Xã hội

Sự việc cá chết, hệ lụy truyền thông và an ninh du lịch.

Chia sẻ
Sự việc cá chết, hệ lụy truyền thông và an ninh du lịch.

(Baotinnhanh.vn) - (Baotinnhanh.vn) - “Một là giúp “con cá”, hai là giúp “cần câu”, ba là thúc đẩy nhận thức chung vì một cộng đồng đoàn kết, bình tĩnh thì mọi quyết định sẽ chín chắn và hiệu quả hơn”.

Đó là những chia sẻ của MC – Thạc sỹ, Phó chủ nhiệm Bộ môn quản trị sự kiện, trường Đại học KHXH & NV Trịnh Lê Anh khi trao đổi với phóng viên baotinnhanh những vấn đề xung quanh hiện tượng cá chết hàng loạt ở miền Trung trong thời gian vừa qua.

Hình ảnh: Sự việc cá chết, hệ lụy truyền thông và an ninh du lịch. số 1

MC – Thạc sỹ Trịnh Lê Anh

Cá chết hàng loạt không chỉ tạo nên cảnh cực khổ nhọc nhằn với miếng cơm manh áo của dân chài miền Trung quanh năm bám biển nữa, mà đó còn là câu chuyện làm sao để giữ cảnh quan thiên nhiên dưới tay “tử thần” khi mà biển có nguy cơ biến thành “biển đen”, “biển chết” vì ô nhiễm ngày càng thêm nặng nề. 

Thông tin và những tiếp cận đa chiều

Vụ cá chết ở 4 tỉnh ven biển miền Trung kéo dài 1 tháng qua được coi như 1 thảm họa. Thảm họa là vì nó có ảnh hưởng rất lớn đến môi trường biển, kinh tế biển, kể cả ngành du lịch đang chuẩn bị vào mùa cao điểm và ảnh hưởng đến đời sống của hàng vạn ngư dân. Anh nghĩ sao về điều này?

Tôi chỉ xin bình luận dưới góc nhìn du lịch học. Sự thực thảm hoạ nghiêm trọng đến đâu còn chờ đánh giá của các chuyên gia những lĩnh vực chuyên môn trực tiếp và kết luận của cơ quan hữu trách. Du lịch là một ngành kinh tế tổng hợp mang tính xã hội sâu sắc. Nó chịu ảnh hưởng rất lớn bởi điều kiện "sẵn sàng đón tiếp" và "uy tín (danh tiếng)" của điểm đến! Trong trường hợp này, du khách chủ động không lựa chọn các điểm đến miền Trung, chính là để bảo vệ mình vì "uy tín(danh tiếng)" của các điểm đến du lịch này đã hạ xuống rất thấp từ câu chuyện cá chết và những lùm xùm truyền thông xoay quanh. Do đó, thật đáng tiếc khi du lịch có thể bị suy giảm vì điều kiện "sẵn sàng đón tiếp" không đảm bảo, nhưng tệ hại hơn, nó sẽ chết nếu truyền thông vào cuộc quá đà!

Vậy uy tín (danh tiếng) của các điểm đến du lịch miền Trung thấp là do truyền thông nhiều hơn thực tế?

Chính là như vậy, truyền thông chủ động thì còn yếu (những động thái khích lệ lòng tin như lãnh đạo tỉnh, thành phố chủ động tắm biển hay ăn cá...; những tuyên bố của đại diện điểm đến còn trống vắng; những hành động cụ thể kèm theo những cam kết để tạo lòng tin cho du khách hầu như không có hoặc chưa thuyết phục), truyền thông bị động thì hầu như không thể nắm bắt và định hướng do bị yếu tố thị phi lấn át.

Bên cạnh đó, truyền thông từ các cá nhân thông qua mạng xã hội ngày càng chứng minh một sức mạnh to lớn: đè bẹp cả một ngành kinh tế địa phương do những chia sẻ, những phát biểu không hoặc thiếu kiểm chứng, với hàm ý tiêu cực, tăng nặng tính nghiêm trọng, thậm chí đôi khi gây hoang mang cho dư luận, cho người dân... Đáng buồn vì “các cá nhân” ở nước ta chưa có "cơ chế tham khảo" khi tiếp nhận thông tin, suy nghĩ, lời nói và hành động quá nhiều cảm tính! Vì thế, việc tiếp nhận thông tin (không chỉ riêng vụ cá chết hàng loạt), nếu truyền thông không đúng, sẽ gây ra tâm lý hoang mang, nhiễu loạn cho người dân.

Từ câu chuyện an ninh du lịch đến quan điểm phát triển bền vững

Cá chết hàng loạt và người ta nhận định rằng, du lịch thủy sản miền Trung đã "ngấm đòn" nặng nề. Anh nghĩ sao về điều này?

Du lịch miền Trung có nhiều hơn hai chữ "thuỷ sản", do vậy cá chết lẽ ra không làm điêu đứng ngành du lịch đến vậy!

Hình ảnh: Sự việc cá chết, hệ lụy truyền thông và an ninh du lịch. số 2

Tuy nhiên, tại các diểm du lịch ven biển hay khai thác các bãi tắm biển nổi tiếng thì chắc chắn sẽ "ngấm đòn" thật sự! Vì hai hoạt động ưa thích của du khách đến là tắm biển và thưởng thức hải sản tươi sống địa phương đều bị cho là không đảm bảo an toàn sức khỏe cho du khách! Mà khi không được lựa chọn hai hoat động này, du khách sẽ chọn các hình thức du lịch nghỉ dưỡng núi hay đô thị, làng quê để tận hưởng kỳ nghỉ của mình thay vì ra biển chỉ để ngắm cảnh thiên nhiên (không còn nhiều sức sống) và con người (những cư dân địa phương u sầu, ủ dột)!

Một phần tạo nên cảm giác u sầu cho du lịch miền Trung ven biển giai đoạn này chính là ở tâm lý của người "cung" chứ không phải do "cầu" gây ra hoàn toàn! Người "cung" quá kỳ vọng vào "mass tourism" hay du khách bình dân đại chúng nên khi thấy sự suy giảm một cách rõ ràng số lượng du khách so với thông thường, thì nảy sinh sự bât mãn, mất niềm tin và rơi vào bế tắc! Đây cũng là một sự kiện giúp chúng ta, đặc biệt là cộng đồng làm du lịch gắn với biển suy ngẫm về cách làm du lịch ăn theo mùa vụ và thiếu bền vững từ cái gốc cung ứng.

Không thể phủ nhận rằng hiện tượng cá chết khiến nhiều ngư dân miền Trung lâm cảnh lao đao. Hải sản rớt giá thê thảm, chợ cá ế ẩm vắng tanh, các chủ nhà hàng lo lắng vì sẽ khó làm ăn...

Hình ảnh: Sự việc cá chết, hệ lụy truyền thông và an ninh du lịch. số 3

Chắc chắn sinh kế của ngư dân bám biển bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Đó là vấn đề của cả xã hội khi một cộng đồng nhỏ “gặp nạn”, đã và sẽ có những phương cách cứu giúp, đùm bọc cùng với những nỗ lực tự cứu mình của bà con. Tôi không bình luạn thêm về điều này. Còn câu chuyện hải sản ế ẩm, rớt giá, nhà hàng không có khách… là hệ quả tất yếu, không nên nhìn theo hướng quá tiêu cực nữa. Cổ vũ cho sự trở lại của thói quen tiêu dùng hải sản từ địa phương đó, không thể trông chờ những cá nhân có tiếng tăm hay các đòn bẩy kinh tế như khuyến mãi, giảm giá hay cung ứng đến tận tay người tiêu dùng...

Tôi cho rằng sự minh bạch từ mọt kết luận có tính trọn vẹn sẽ thỏa mãn công chúng. Còn khi chưa có thì sự dè chừng của người tiêu dùng cần phải được chia sẻ, vì ai sẽ đảm bảo cho sức khỏe của hàng chục triệu dân tiêu thụ hải sản từ địa phương đó? Nhớ lại đại dịch “cúm gà”, dù lưu luyến lắm, thói quen ăn gà và gia cầm bị loại bỏ trong một thời gian đủ dài, những người tiêu dùng đã ngóng chờ những tuyên bố chính thức của thế giới và Việt Nam trong việc chế ngự và loại bỏ “cúm gà” khỏi đất nước ta, và thói quen tiêu thụ gia cầm đã trở lại. Chúng ta khó đòi hỏi cá phải được bán tốt khi Nhà nước đến giờ vẫn chưa trả lời thấu đáo!!!

Các cơ quan chức năng đã vào cuộc trong việc tìm ra nguyên nhân và xử lý tình trạng này để bước đầu sớm khắc phục cũng như hỗ trợ cho bà con ngư dân. Nhưng đối với ngành du lịch, theo anh các cơ quan chức năng liên quan đến ngành đã có chủ động trong việc hỗ trợ ngành khắc phục khó khăn này hay chưa?

Chưa thật chủ động, tôi nghĩ ngành du lịch là ngành linh hoạt, chính từ đặc trưng phụ thuộc của nó bấy lâu nay vào các lĩnh vực khác, vào môi trường thời tiết, vào con người, vào thị hiếu… Do vậy phải phát huy tính linh hoạt của ngành để “thoát chết”! Lâu nay, ở Việt Nam định hình một lối làm du lịch “xổi”, tức là “khai thác bề mặt” tài nguyên, nên khi con cá chết, trời mưa to, hay thiếu người phục vụ,… lập tức chất lượng dịch vụ suy giảm nghiêm trọng. Từ câu chuyện nhà chức trách đã chủ động chưa, thì ta phải bình luận thêm là họ nên chủ động như thế nào?

Vậy theo anh, các nhà chức trách nên chủ động như thế nào?

Xuất phát từ quan điểm xây dựng một cộng đồng làm du lịch thông minh và có năng lực, nhà chức trách nên hành động theo hướng khích lệ cộng đồng và du khách đến với những lựa chọn khác, phong phú hơn tại chính điểm đến đang gặp “vấn đề”.

Muốn thế, sẽ có một chủ đề khác phải bàn kỹ là địa phương của nhà chứ trách có thật sự đặt vấn đề nghiêm túc trong việc xây dựng “chiến lược sản phẩm” hay không?! Giả sử Hội An ngập nước dầm dề trong 1 -2 tuần hoặc lâu hơn, bên cạnh việc khắc phục hậu quả lụt vẫn diễn ra, thì người làm du lịch vẫn phải truyền thông về sự “sẵn sang tiếp đón” và cung ứng dịch vụ đi thuyền dạo phố cổ trong những ngày đặc biệt, rồi đưa họ đến những resort gần Hội An để tận hưởng kỳ nghỉ, thay vì đóng cửa phố cổ Hội An vì thiên tai lụt lội. Tôi chỉ ví dụ có tính giả định như vậy để minh họa về cách nghĩ và cách làm thôi.

Xem ra anh có cái nhìn tương đi binh tĩnh về những gì đang diễn ra, nhưng quả thực, nhìn cảnh những bà con ngư dân mỏi mắt trông biển, gia cảnh nghèo khó với nỗi lo bữa cơm đói ăn rình rập, đặc biệt là sự mất hy vọng vào nghề biển… Có lẽ, chúng ta thy mình khó lòng bình tĩnh được?!

Tôi chia sẻ cảm giác đó của nhà báo, là con người phải biết xúc động trước cảnh đồng bào gặp hoạn nạn, khó khăn. Nhưng như cái cách chúng ta giận giữ lâu nay trước những biến cố xảy ra trong cộng đồng, chúng ta nhanh chóng quy kết và đổ tội, chúng ta đòi hỏi đầy cảm tính... không phải là cách chúng ta yểm trợ đồng bào trong khó khăn. Một là giúp “con cá”, hai là giúp “cần câu”, ba là thúc đẩy nhận thức chung vì một xã hội đoàn kết, bình tĩnh thì mọi quyết định sẽ chín chắn và hiệu quả hơn.

Vậy theo anh, các biện pháp xử lý cần thiết bây giờ là gì?

Có thể thấy, những con cá chết không rõ nguyên nhân ở miền Trung đã khiến cả đất nước ta rơi vào một "cơn sốt" đa nguyên nhân, và mỗi lúc lại đi xa hơn khỏi nguồn cơn thật sự có thể cảm nhận.

Cá chết trong điều kiện tự nhiên. Đó là khủng hoảng môi trường.

Cá chết mà không có nguyên nhân rõ ràng, khiến nảy sinh quá nhiều nghi vấn. Đó là khủng hoảng thông tin.

Xã hội chia rẽ vì cá chết. Đó là khủng hoảng truyền thông.

Hình ảnh: Sự việc cá chết, hệ lụy truyền thông và an ninh du lịch. số 4

Theo cá nhân tôi, truyền thông có vai trò quan trọng trong việc xử lý và truyền tải thông tin. Rõ ràng thông tin đó có minh bạch, chính xác và được đánh giá, nhìn nhận một cách đa chiều và khách quan hay không, sẽ ảnh hưởng đến tâm lý chung của độc giả, của người dân. Bởi lẽ tôi cho rằng truyền thông có đưa tin về cá chết nhiều hơn nữa thì đời sống người dân ở các tỉnh miền Trung cũng không bớt khó khăn hơn.

Điều cần làm, quan trọng và thiết thực bây giờ là phải đưa ra các giải pháp để chia sẻ, tháo gỡ khó khăn cho người dân, đồng thời nên đưa thông tin trung thực, minh bạch để người dân an tâm và tin tưởng. Tuyệt đối không nên tô hồng, hay bôi đen về sự cố này. Bên cạnh đó, cần tăng cường đưa những thông tin tốt, hữu ích cho người dân như những điểm đến thay thế cho vùng biển xảy ra cá chết, những địa chỉ hải sản an toàn... Đó là cách truyền thông có trách nhiệm với dư luận và có thể góp phần làm “giảm nhiệt” khủng hoảng du lịch do sự cố này”.

Xin cảm ơn Thạc sỹ MC Trịnh Lê Anh.

Chia sẻ

Ý kiến của bạn